1 Hoofdartikel beeld Kaap Hoorn -  schepen vertrek vanaf haven Hoorn

DE DIEPTE IN MET ELINE - DEEL 5

20 oktober 2015

DE DIEPTE IN MET ELINE – DEEL 5

Eline de Boer studeert Publieksgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en loopt stage bij Zorro, bij het Kaap Hoorn 400-project. Ze houdt zich bezig met geschiedenis, erfgoed en de presentatie daarvan. Op deze website verschijnt regelmatig een verdiepende tekst van Eline over (een element uit) de Kaap Hoorn-reis, over Hoorn rond 1615 of over het gebruik en de interpretatie van het verleden.

Geheime bestemming
Het is 1615 en de zeelieden gaan op weg. Op weg naar het onbekende. Deze keer heel letterlijk: niet alleen gaan ze de oceaan over, ze weten bij aanmonstering niet wat hun bestemming zal zijn: die is geheim. Wat een avontuur!

Na meer dan vier maanden gevaren te hebben krijgt de bemanning eindelijk van de opperkoopman en de schipper te horen waar de reis heen gaat:

 
25 oktober 1615

‘Tot dese tijdt toe hadden wy ghevaren, sonder dat yemandt in onse schepen wist (behalven alleen onse Schipper ende Bewindthebber Willem Cornelisz Schouten, ende opper-Coopman Jacob le Maire) waer dat wy souden varen: doen wiert ons allen van haer voorghelesen het voornemen van onse reyse, dat was dat wy souden soecken door een anderen wech als door de Strate van Magellanes te comen inde Zuydzee, om aldaer te ontdecken sekere nieuwe landen int zuyden, daer zy meynden datmen groote rijckdommen zoude connen halen, ofte soo dat niet nae wensche en quame te succederen, datmen dan voort langs de groote Zuydzee soude zeylen nae de Oost-Indien.’ – Willem Cornelisz Schouten

Het bleek een expeditie naar een nog niet eerder bezeilde zeeweg, waarvan het bestaan onzeker was. Volgens Schouten was de vreugde bij de bemanning hierover groot: eindelijk wisten zij waar ze naar opweg waren en ze hoopten te kunnen proftiteren van de resultaten die geboekt zouden worden. Maar waren de zeelieden werkelijk zo blij dat ze op weg waren naar vreemd, mogelijk gevaarlijk, gebied? Gingen zij graag het avontuur aan, op zoek naar de spanning van het onbekende?

Het overgrote deel van de mensen die aanmonsterden op zeeschepen deed dit in de zeventiende eeuw niet om heldhaftig te zijn of om de wereld te ontdekken; de meesten waren genoodzaakt mee te varen om geld te kunnen verdienen. Zo aanlokkelijk was de zee immers niet: de gevaren waren groot en de lonen laag. Het idee te kunnen profiteren van mogelijk behaalde winst was waarschijnlijk aanwezig, maar het kan goed zijn dat de onzekerheid over het slagen van de expeditie ervoor zorgde dat de vreugde onder de lang onwetend geblevene bemanning niet zo groot was de Hoornse schipper doet voorkomen.

Geconcludeerd kan worden dat we te maken hebben met een enigszins geromantiseerde versie van het Kaap Hoorn-verhaal. Zowel door Schouten en Le Maire als door ons in het heden. Minder positieve delen van het verhaal worden weggelaten waardoor het rooskleuriger overkomt dan het was, wat in het belang is van de verteller: ieder die het verhaal vertelt schept zijn eigen waarheid.

Meer weten?

- H. Hazelhoff Roeldzema, De eerste reis rond Kaap Hoorn, 1615-1616, door Jacob Le Maire en Willem Cornelisz Schouten. De oorspronkelijke beschrijvingen in hedendaagse spelling overgezet en van commentaar voorzien (Hoorn 2001).

- Linschoten-vereeniging, De ontdekkingsreis van Jacob Le Maire en Willem Cornelisz Schouten in de jaren 1615-1616 (Zaltbommel 1945)